25/04/2019

BÁO CÁO ĐIỀU TRA ĐA DẠNG SINH HỌC CỦA NẤM LINH CHI NGOÀI TỰ NHIÊN VÀ ĐÁNH GIÁ SẢN LƯỢNG NẤM LINH CHI ĐƯỢC NGƯỜI DÂN THU HÁI HÀNG NĂM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM

Abstract

The Ganodermataceae is a family of fungi in the order Polyporales. As of April 2018, Index Fungorum accepts 8 genera and 300 species in the family. In Viet Nam this family has about more 100 species. Quang Nam is a provice in centre of Viet Nam where has high biodiversity but lack data about fungi diversity. In recent years local people often go into forest for collecting and selling some species of this family mushroom as medicinal productions.

This servey is one of works in the project: “develop the value chain of Quang Nam lingzhi mushrooms in association with sustainable livelihood improvement for people in rural mountainous areas with priority to ethinic minorities”. Support by USAID. The poppose of this work is evaluations species of reishi family mushroom, how many species and amounts of reishi collection every year in Quang Nam provinece.

There are 11 species of reishi family mushroom (Ganodermataceae) were
recorded in this servey. This result is not enough to reflect all about biodiversity of Ganodermataceae in Quang Nam province, it only recorded species composition of reishi mushroom at the time when the servey was achiving in January of Quang Nam provice, 2019.

Throught interview local people we have recorded 6 species of reishi mushroom Which collect by local pepple include: G.lucidum, G. theacolum, G. annualare, G. australate, G.cochlear, G. hainanesis. Quantity of collection with fresh fruit body of Ganodermataeae of Quảng Nam in 2016 is 19.94 tons, 2017 about 17.71 tấn, 2018 17,19 tons.

In this survey we also isolated at least 3 spawn of reishi mushroom which will use for cultivation technology development.

The Ganodermataceae is a family of fungi in the order Polyporales. As of April 2018, Index Fungorum accepts 8 genera and 300 species in the family. In Viet Nam this family has about more 100 species. Quang Nam is a provice in centre of Viet Nam where has high biodiversity but lack data about fungi diversity. In recent years local people often go into forest for collecting and selling some species of this family mushroom as medicinal productions.

This servey is one of works in the project: “develop the value chain of Quang Nam lingzhi mushrooms in association with sustainable livelihood improvement for people in rural mountainous areas with priority to ethinic minorities”. Support by USAID. The poppose of this work is evaluations species of reishi family mushroom, how many species and amounts of reishi collection every year in Quang Nam provinece.

There are 11 species of reishi family mushroom (Ganodermataceae) were
recorded in this servey. This result is not enough to reflect all about biodiversity of Ganodermataceae in Quang Nam province, it only recorded species composition of reishi mushroom at the time when the servey was achiving in January of Quang Nam provice, 2019.

Throught interview local people we have recorded 6 species of reishi mushroom Which collect by local pepple include: G.lucidum, G. theacolum, G. annualare, G. australate, G.cochlear, G. hainanesis. Quantity of collection with fresh fruit body of Ganodermataeae of Quảng Nam in 2016 is 19.94 tons, 2017 about 17.71 tấn, 2018 17,19 tons.

In this survey we also isolated at least 3 spawn of reishi mushroom which will use for cultivation technology development.

1. TỔNG QUAN 

1.1. Họ nấm linh chi Ganodermataceae Donk.

Từ lâu, nấm Linh chi (Ganoderma) được biết tới như một loại thuốc dân gian có tác dụng tăng cường sức khoẻ và chữa trị nhiều loại bệnh. Trong những năm gần đây các nghiên cứu y và dược học cũng cho thấy rằng các chế phẩm từ nấm Ganoderma còn kìm hãm sự tổng hợp ADN mới của tế bào ung thư và hạn chế quá trình di căn,…. Các loài Ganoderma khác nhau cũng có thể sản sinh ra các loại hợp chất sinh học có hoạt tính khác nhau, tác dụng tốt trên hệ tim mạch, bảo vệ gan, tăng cường miễn dịch,…

Họ nấm linh chi Ganodermataceae là một trong những họ nấm lớn nhất trong bộ nấm lỗ Polyporales. Theo các thông tin được công bố trên danh lục nấm thế giới mới nhất 4/2018 thì họ nấm này hiện nay có 300 loài.

Cách đây hơn 60 năm (1948), Donk M.A. - nhà nấm học Hà Lan nổi tiếng đã xác lập họ Linh chi Ganodermataceae Donk trên cở sở tính đặc thù của bào tử đảm Họ nấm này có đặc điểm điển hình là có lỗ ở mặt dưới và bào tử có hai lớp vách.– là yếu tố sinh sản hữu tính của nấm Đảm (Basidiomycetes) mà ngày nay hầu hết các nhà nấm học đều công nhận. Tuy nhiên trong những năm qua tình trạng phân loại - hệ thống học của họ Ganodermataceae Donk như cố Giáo sư Zhao Ji-Ding (1916-1995) nêu rõ là đang rơi vào những khó khăn và hỗn độn trong toàn bộ các loài nấm nhiều lỗ (Đa khổng khuẩn - Polyporoid). Trên thực tế việc định loại các loài Linh chi rất dễ nhầm lẫn bởi những biến hóa đa dạng hình thái thể quả và cấu trúc hệ sợi.

1.2. Mục tiêu của đợt khảo sát

Mục tiêu:

- Định danh và phân loại nấm linh chi từ tự nhiên; thống kê, đánh giá được trữ lượng tương đối ở các địa phương.

Thời gian tiến hành khảo sát từ 14 đến 19 tháng 1 năm 2019.

Kết quả mong đợi:

- Đánh giá được sơ bộ đa dạng sinh học nấm linh chi ở Quảng Nam.

- Đánh giá được sản lượng nấm linh chi tự nhiên khai thác thông qua các đầu mối thu mua nấm ở các huyện. 

2. Phương pháp tiến hành

- Các cán bộ của Công ty Nấm Linh Chi Quảng Nam sẽ kết hợp với các chuyên gia trong nước tiến hành thu thập số liệu sơ cấp thông qua khảo sát thực địa và phỏng vấn thông tin từ người dân địa phương.

- Chọn đại diện mỗi huyện 01 người am hiểu, có kinh nghiệm về nấm lim xanh, nấm linh chi cùng tham gia vào đoàn khảo sát.

- Mỗi huyện sẽ tiến hành lập 01 tuyến điều tra tự nhiên có sự tham gia của người dân bản địa, các chuyên gia sẽ tiến hành thu thập các mẫu nấm ngoài tự nhiên, quan sát, chụp hình, ghi nhận các mẫu vật ngoài thực địa từ đó sẽ tiến hành định danh, phân loại và đánh giá sơ bộ đa dạng về loài của nấm linh chi trong tự
nhiên.

- Các phiếu khảo sát về sản lượng nấm linh chi tự nhiên thu hái trên địa bàn sẽ được phỏng vấn tại các đầu mối tiêu thụ, các công ty thu mua, phân phối nấm linh chi trên các địa bàn khảo sát (trong đó tập trung ở các công ty thu mua, phân phối nấm linh chi tại các huyện). Từ những kết quả thu thập được tiến hành đánh giá sơ bộ về sản lượng nấm linh chi thu hái từ tự nhiên trên các địa bàn khảo sát.

3. Kết quả đợt điều tra đa dang sinh học nấm linh chi và đánh giá sản lượng nấm thu hái hàng năm 

3.1. Kết quả điều tra đa dạng các loài nấm linh chi ở Quảng Nam 

Chúng tôi tiến hành điều tra đa dạng sinh học nấm linh chi trong rừng tự nhiên tại các xã: xã Đại Sơn, huyện Đại Lộc, xã TaBhing, huyện Nam Giang, xã Lăng huyện Tây Giang và xã Tiên Hiệp huyện Tiên Phước. Tại các nơi này, một tuyến khảo sát trong rừng tự nhiên được tiến hành với sự giúp đỡ của các người dân bản địa nhằm thu thập các mẫu vật, xác định thành phần loài nấm trong họ nấm Linh chi ngoài tự nhiên. Các kết quả ghi nhận được chỉ ra ở Bảng 1.
Dưới đây là mô tả chi tiết hình thái và cách nhận biết các loài nấm linh chi phát hiện trên trên địa bàn tỉnh Quảng Nam ghi nhận trong đợt khảo sát.

...

4. Kết luận và kiến nghị

4.1. Kết Luận

Qua đợt khảo sát kéo dài 6 ngày từ 14 đến ngày 19 tháng 1 năm 20019 tại các xã: xã Đại Sơn, huyện Đại Lộc, xã Ta Bhing, huyện Nam Giang, xã Lăng huyện Tây Giang và xã Tiên Hiệp huyện Tiên Phước Tỉnh Quảng Nam chúng tôi đã thu thập và xác định được 11 loài thuộc họ nấm linh chi Ganodermataceae gồm có: G.lucidum, G.tropicum, G.tsugae, G.autralate, G.theacolum, G.koningsbergii, G.cochlear, A.subresinosum, A. rude, A. rugosume. Chúng tôi cũng đã tiến hành tách phân lập giống thuần khiết được ít nhất 03 chùng giống nấm của các loài trên trong đó có loài linh chi chuẩn G.lucidum, đây là nguồn vật liệu quan trọng để tiến hành công tác chọn giống, phát triển công nghệ nuôi trồng sẽ thực hiện trong những hạng mục tiếp theo của dự án.

Kết quả phỏng vấn người dân và các chủ cơ sở thu mua nấm chúng tôi xác định được có 06 loài được thu hái phổ biến hàng năm gồm có: Linh chi chuẩn: Ganoderma lucidum, Linh chi đỏ không cuống ( Ganoderma theacolum), Nấm linh chi nhiều tầng (Ganoderma annualare) (Fr.) Gibb., Nấm linh chi đỏ vân đen Ganoderma australate, Nấm linh chi đỏ vân đen có cuống (Ganoderma cochlear), Nấm linh chi cổ cò (nấm trò) (Ganoderma hainanensis) trong đó loài Ganoderma hainanensis không được chúng tôi bắt gặp khi điều tra sưu tập nấm ngoài tự nhiên do đã hết thời điểm thích hợp cho nấm mọc (thường từ tháng 4 đến tháng 6 hàng năm).

Qua thống kê sản lượng thu mua của các cơ sở thu mua lớn ở Quảng Nam cho phép chúng tôi ước lượng sơ bộ sản lượng nấm linh chi thu hái ngoài tự nhiên của tất cả các loài trên địa bàn tỉnh Quảng Nam năm 2016 ước tính 19,94 tấn, năm 2017 17,71 tấn, năm 2018 là 17,19 tấn. Trong đó hai nhóm loài linh chi đỏ có cuống và không cuốn được thu mua với số lượng nhiều.

Kết quả này không đủ để phản ánh toàn bộ giá trị đa dạng Sinh học nấm Linh chi ở Quảng Nam mà chỉ ghi nhận thành phần loài phát hiện được trong đợt khảo sát (dài 6 ngày từ 14 đến ngày 19 tháng 1 năm 20019). Để đánh giá tổng thể đa dạng nấm linh chi ở Quảng Nam cần phải có những đợt khảo sát đánh gia liên tục trong năm vào các tháng khác nhau mới có thể thu thập được đủ các mẫu vật cần thiết phản ánh giá trị đa dạng sinh học của các loài trong họ nấm Linh chi Ganodermataceae. 

4.2. Kiến Nghị 

- Cần có các nghiên cứu điều tra tự nhiên tiếp theo để đánh giá đầy đủ về đa dạng sinh học nấm linh chi ở Quảng Nam, Xây dựng bộ giống chuẩn nấm linh chi Quảng Nam làm cơ sở để phát triển công nghệ nuôi trồng chủ động.

- Với các loài có giá trị cao như G.lucidum, G.theacum, G.tropicum, G.cochlear đang được người dân thu hái từ tự nhiên và thương mại với số lượng lớn cần bổ sung các kiến thức về khai thác bền vững, đa dạng sinh học, sơ chế cho người dân. Cần thiết nghiên cứu công nghệ nuôi trồng chủ động các loài này để có thể đáp ứng được nhu cầu thị trường và tạo thêm nhiều việc làm cho người dân đồng thời góp phần bảo tồn nguồn tài nguyên nấm dược liệu quý này trong tự nhiên.

- Tuyên truyền người dân, các cơ sở thu mua về giá trị nấm linh chi Quảng Nam, ngăn chặn việc trà trộn các sản phẩm kém chất lượng có nguồn gốc từ Trung Quốc làm giảm giá trị của nấm Linh chi Quảng Nam.

- Với dự án: Đề nghị phát triển công nghệ nuôi trồng với loài G.lucidum, loài có giá trị nhất được thu hái ở các địa phương hiện nay, tập huấn công nghệ nuôi trồng đến các đối tượng hưởng lợi để tạo thêm việc làm và thu nhập bền vững cho người dân.